fa فلسفه بوم‌فمینیسم و پارادوکس ذات‌گرایی در آفرینش هنری: بازخوانی‌ سه‌گانه فرهنگ/طبیعت/جنسیت در هنرهای تجسمی معاصر تخصصي Special پژوهشي Research در میان نحله‌های فکری متفاوتی که در اواخر قرن بیستم تخریب طبیعت و محیط‌ زیست را مسئله خود دانسته‌اند، بوم‌فمینیسم جایگاه ممتاز و متمایزی دارد. ایده بوم‌فمینیسم را نخستین بار نویسنده فرانسوی «فرانسواز دوبون» در کتاب فمینیسم یا مرگ (1972) مطرح کرد و این تقریباً نخستین‌بار بود که کسی مقوله سلطه، جنسیت و محیط ‌زیست را در ارتباط با هم می‌دید. از نگاه بوم‌فمینیسم، جهان‌بینی سلطه‌مدار با زنان و سایر انواع فرودستِ «فرهنگی» همان‌گونه رفتار می‌کند که با فرودستان «طبیعی»، یعنی حیوانات و منابع و محیط ‌زیست. به‌عبارتی الگوی تخریب ماهیت و هویت در هر دو به‌ یک شیوه است. به‌همین سیاق، بوم‌فمینیسم همچنان که دغدغه‌های فلسفی، الهیاتی، جامعه‌شناختی و محیط ‌زیستی دارد، گرایشات سیاسی و عملگرا هم دارد. می‌توان نحله‌های مختلفی از بوم‌فمینیسم را براساس اندیشه و عمل سیاسی که در پیش می‌گیرند، شناسایی کرد و در مجموع همه این نحله‌ها فصل مشترکی دارند و آن پرسش از ساختارهای قدرتی است که زنان و طبیعت را در فرهنگ‌ها، محیط‌ها و شرایط تاریخی و سیاسی مختلف به انقیاد کشانده‌اند. به این ترتیب، آرمان/ ویران‌شهرها و مخاطرات آنها رها از الگوهای سلطه جنسیتی/ زیستی در رویکردی خودواسازانه به موضوع اصلی هنر بوم‌فمینیستِ معاصر تبدیل می‌گردد، اما بوم‌فمینیسم ایرادات فلسفی و روش‌شناختی اساسی نیز دارد که مهم‌ترین آن به زعم منتقدانش، ذات‌گرایی محض است. این مقاله درصدد است با مطالعه چند نمونه از آثار هنری معاصر با گرایش‌های بوم‌فمینیستی، صورت‌بندی جدیدی از بوم‌فمینیسم را ارائه و برخی اشکالات معرفت‎‎شناختی و حتی زن‌ستیزانه این رویکرد را بازخوانی کند. Among various late 20th century schools of thought which have addressed the rapid deterioration of nature and the environment, Ecofeminism stands out. The term was first coined by the French writer Francoise d’Eaubonne in her 1972 book Feminism or Death.She was almost the first one to viewdomination, gender and the environmentin connection with each other. According to Ecofeminism, a dominating ideology equally treats women and the culturally inferior, andthe naturally inferior such as animals and the environment. In other words, similar patterns are at work to undermine the essence and identity of both.Thus,Ecofeminism has philosophical, theological, sociological and ecological concerns on one hand, and political and pragmatic concerns on the other. One can identify Ecofeminism schools and branches based on their political thought and praxis; however, what they all have in common is questioning dominant power structures that have equally subjugated woman and nature over time in different sociocultural and political contexts. Freed from gender/ecologic domination patterns,uto/dystopias and their hazards thus turn into main subjects of contemporary Ecofeminist subjects through a self-deconstructive approach.One should, however, admit that Ecofeminism’sfundamental philosophical and methodological flaws, most significantlyaccording to its critics, pure essentialism. The present paper intends to reframe Ecofeminismthrougha study of some contemporary artworks in the genre,rereading its deemed essentialism and sexism. هنر زیست‌محیطی, بوم‌فمینیسم, اکوفمینیسم, ذات‌گرایی, خود/دیگری, طبیعت/فرهنگ, جنسیت. Ecological arts, Ecofeminism, Essentialism, Self/Other, Nature/Culture, Gender. 73 93 http://pazhouheshnameh.ir/browse.php?a_code=A-10-1-27&slc_lang=fa&sid=1 Farzaneh Doosti فرزانه دوستی FarzanehDoosti@gmail.com 100319475328460060 100319475328460060 Yes