fa بررسی و تحلیل نمایش‌نامۀ شب هزارویکم با تکیه بر آرا و اندیشه‌های مانفرد فیستر تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><span style="font-family:IRANsans;"><span style="font-size:14px;"><span lang="AR-SA">زبان یکی از عناصر بنیادین در روایت‌های نمایشی است که جایگاه آن در ادبیات روایی بر کسی پوشیده نیست؛ به‌ویژه در درام، که تمامی رخدادها در بستر زبان شکل می‌گیرند، تحلیل عناصر زبانی نقش بسزایی در شناخت و تبیین شخصیت‌ها دارد. بر همین اساس، این پژوهش با رویکردی تحلیلی</span>&ndash;توصیفی به بررسی نظام ِگفتاری، کارکردهای زبانی و پیوندِ زبان و کنش در راستای شکل‌گیری شخصیت‌ها در نمایش‌نامۀ <em>شب هزار و یکم</em> اثر <i>بهرام بیضایی</i>، چهرۀ شاخص نمایش‌نامه نویسی ، پرداخته و با تکیه بر نظریات <i>مانفرد فیستر</i> در کتاب <em>نظریه و تحلیل درام</em>، انواع کارکردهای زبان شامل ارجاعی، بیان‌گرانه، خطابی، سخن‌گشایانه، فرازبانی و شعری را در این اثر نمایشی تحلیل کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در میان کارکردهای چندگانۀ زبانی، کارکردهای خطابی، بیان‌گرانه، سخن‌گشایانه و شعری در سه اپیزود اصلی نمایش‌نامه نمود برجسته‌تری دارند. این کارکردها به نویسنده امکان داده‌اند تا شخصیت‌های اصلی، مکمل و ضدقهرمان را با دقت و ظرافت بیشتری پردازش کند<span dir="LTR">.</span><span lang="AR-SA">نکتۀ قابل توجه آن است که زبان در این نمایش‌نامه نه‌تنها ابزاری برای انتقال معنا، بلکه عاملی تعیین‌کننده در شکل‌گیری کشمکش‌های شخصیتی، ساختار قدرت و روایتِ اسطوره‌ای اثر است. پژوهش نشان می‌دهد که زبان در آثار بیضایی، افزون بر این‌که در روساخت کارکردهایی چون کمک به فرم، انتقال اطلاعات، پیشبرد داستان، ایجاد ریتم و پرداخت زیبایی‌شناسانه دارد، حامل اندیشه‌های تاریخی، سیاسی و فرهنگی ایران‌زمین نیز هست. <i>بیضایی</i> با بهره‌گیری از زبان، مفاهیم عمیق و ریشه‌دار را با رنگ‌وبوی شرقی در بستر روایت جای می‌دهد تا زبان به مثابه پلی میان تاریخ و اندیشه عمل کند</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:14.0pt">.</span></span></span></span></span></span></div> <span style="font-size:12pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><strong><span style="font-size:11.0pt"><span arial="" style="font-family:">Language is one of the foundational elements in narrative and dramatic storytelling, and its significance within narrative literature is indisputable. Particularly in drama&mdash;where all events unfold through linguistic expression&mdash;the analysis of linguistic components plays a crucial role in understanding and interpreting characters. Accordingly, this study adopts an analytical-descriptive approach to examine the speech system, linguistic functions, and the interplay between language and action in the formation of characters in</span></span></strong><span lang="EN" style="font-size:11.0pt"><span arial="" style="font-family:"> The <i>Hazar o yek shab</i></span></span><strong><span style="font-size:11.0pt"><span arial="" style="font-family:">, a play by <i>Bahram Beyzai</i>, a prominent figure in Iranian dramaturgy. Drawing upon <i>Manfred Pfister&rsquo;s</i> theoretical framework in <i>The Theory and Analysis of Drama</i>, the research investigates various linguistic functions in the play, including referential, expressive, appellative, phatic, metalinguistic, and poetic functions.</span></span></strong><span style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif"></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><strong><span style="font-size:11.0pt"><span arial="" style="font-family:">The findings indicate that among the multiple linguistic functions, the appellative, expressive, phatic, and poetic functions are more prominently manifested across the three main episodes of the play. These functions have enabled the playwright to construct the protagonist, supporting characters, and antagonist with greater precision and nuance. Notably, language in this play serves not merely as a vehicle for meaning transmission, but as a decisive factor in shaping character conflicts, power structures, and the mythological narrative of the work. The study further reveals that in <i>Beyzai&rsquo;s</i> oeuvre, language&mdash;beyond its surface-level roles such as contributing to form, conveying information, advancing the plot, generating rhythm, and enhancing aesthetic quality&mdash;also embodies historical, political, and cultural ideologies rooted in Iranian civilization. Through his strategic use of language, <i>Beyzai</i> embeds profound and deeply rooted concepts within the narrative framework, allowing language to function as a bridge between history and thought.</span></span></strong><span style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif"></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"Arial",sans-serif"></span></span></b></span></span></span><br> &nbsp; نمایش‌نامه ,بیضایی,مانفرد فیستر ,زبان ,کارکرد , شخصیت پردازی. Play, Bahram Bayzai, Manfred Pfister, Language, Function, Characterization 77 100 http://pazhouheshnameh.ir/browse.php?a_code=A-10-179-3&slc_lang=fa&sid=1 Farzaneh Forouzani فرزانه فروزانی foroozani1400ff@gmail.com 1003194753284600341 1003194753284600341 Yes PNU دانشگاه پیام نور