Research Journal of the Iranian Academy of Arts

fa اسطورۀ وای، ایزدی دووجهی The Myth of Vayu, the Dual-Faced Deity تخصصي Special پژوهشي Research    ایزد وای یکی از ایزدان کهن هند و ایرانی است که در اساطیر هر دو فرهنگ جایگاهی ویژه دارد. وای از ایزدان کهن هند و ایرانی است. در اساطیر هند به همراه ایندره و از دئوه‌هاست اما دراساطیر ایرانی همراه و یاور اهوره‌مزدا در آفرینش است. ، یشت پانزدهم اوستا، به نام «رام‌یشت»، در ستایش اوست. در این یشت، حتی اهوره‌مزدا و دیگر ایزدان برای تأمین خواست‌ها و نیازهای خود به درگاه وای متوسل می‌شوند. با این حال، در متون پهلوی، وای به دو بخش مجزا تقسیم شده است: وای نیک یا وای دیرنده خدای، که نماد خیر و پشتیبان آفرینش اهوره‌مزدا است، و وای بد یا استویهاد، که دیو مرگ و نماد شر است.این پژوهش به بررسی علت این تقسیم‌بندی دوگانه می‌پردازد و برآنست که نقش و جایگاه این ایزد در اساطیر ایرانی و نیز تغییر و تحول آن در گذر زمان را تحلیل کند و نشان می‌دهد که وای در اوستا دارای قدرتی بی‌همتا است و نقشی دوگانه ایفا می‌کند: سویی ایزدی خیرخواه است و از سوی دیگر نیرویی که مرگ و ویرانی را به همراه دارد. این دوگانگی در ادبیات پهلوی با وضوح بیشتری بیان شده است؛ جایی که وای نیک به‌عنوان یاور نیکوکاران و وای بد به‌عنوان خدای مرگ و نابودی شناخته می‌شوند. این دوگانگی در نظام فکری زرتشتی و به‌ویژه در متون عصر اشکانی و ساسانی به اوج خود می‌رسد و نمونه‌ای از تلاش ایرانیان برای تبیین اندیشه‌های آفرینشی و رابطه میان جهان مادی و مینوی است.         &zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj;&zwj; Vayu (or Vāyu) is an ancient Indo-Iranian deity with a significant role in the mythology of both cultures. Vayu holds a prominent position in Indo-Iranian myths. In Indian mythology, Vayu is associated with Indra and considered one of the Devas. However, in Iranian mythology, Vayu is seen as a companion and supporter of Ahura Mazda in the act of creation. In the Avesta, Vayu is held in high esteem, and Yasht 15, known as "Rām Yasht," is dedicated to his praise. In this Yasht, even Ahura Mazda and other deities appeal to Vayu to fulfill their desires and needs. Nevertheless, in Pahlavi texts, Vayu is divided into two distinct entities: Good Vayu, or Vāyu Dirang-Khwadāy, symbolizing benevolence and a supporter of Ahura Mazda’s creation, and Evil Vayu, or Astō-Vidhādh, who represents the demon of death and is a symbol of malevolence. This study examines the rationale behind this dualistic division and aims to analyze the role and position of this deity in Iranian mythology as well as its transformation over time. Based on evidence from the Avesta and Pahlavi texts, this duality appears to reflect the Zoroastrian cosmological worldview, which is characterized by the confrontation between forces of good and evil. Furthermore, the connection of this duality to concepts such as Zoroastrian dualism and similar divisions among other deities, like Spenta Mainyu and Angra Mainyu, is explored. On the other hand, this article demonstrates that in the Avesta, Vayu not only embodies unparalleled power but also performs a dual role: as a beneficent deity on one hand and as a force bringing death and destruction on the other. This duality is articulated more explicitly in Pahlavi literature, where Good Vayu is depicted as the ally of the righteous, while Evil Vayu is identified as the god of death and annihilation. The findings of this research reveal that Vayu, as a dualistic deity, symbolizes the complexities of ancient Iranian beliefs regarding creation and the conflict between good and evil forces. This duality reaches its pinnacle in Zoroastrian thought, particularly in Parthian and Sasanian-era texts, reflecting the efforts of Iranians to interpret the relationship between the material and spiritual worlds. وای به, وای بد, اهوره مزدا, استویهاد, تنویت Good Vayu, Evil Vayu, Ahura Mazda, Astō-Vidhādh, Dualism 13 20 http://pazhouheshnameh.ir/browse.php?a_code=A-10-26-5&slc_lang=fa&sid=1 Mahmoud Jafari Dehaghi محمود جعفری دهقی mdehagi@uc.ac.ir 1003194753284600274 1003194753284600274 Yes tehran univercity دانشگاه تهران