Research Journal of the Iranian Academy of Arts

fa تحلیل تراگفتمانی شعر نیما یوشیج در نسبت با درام؛ خوانشی نشانه- معناشناختی از «خانه سیریویلی» و «مانلی» A Transdiscursive Analysis of Nima Yushij's Poetry in Relation to Drama; A Semiotic Reading of The Sarivilli House and Maneli تخصصي Special پژوهشي Research این پژوهش با هدف تحلیل سازوکارهای درون‌متنـیِ گذار گفتمان شعری نیما یوشیج به گفتمان درام و با تمرکز بر دو منظومۀ «خانه سریویلی» و «مانلی» انجام شده است. مسئله اصلی، تبیین چگونگی تولید منطق دراماتیک-شامل عناصری چون کنش، تقابل، گفت‌وگو و بحران-در اشعاری است که فاقد قصد نمایشی صریح بوده و در قالب شعر روایی سروده شده‌اند. پرسش محوری این است که عناصر و الگوهای نشانه‌معنایی گفتمان‌ساز در این آثار چیست و چگونه صورتبندی می‌شوند تا به تراگفتمان (انتقال بیناگفتمانی) شعر به درام بینجامند. روش پژوهش، کیفی و از نوع تحلیلی-تفسیری است که در چارچوب نشانه‌معناشناسی گفتمانی (مکتب پاریس) و با به‌کارگیری مفاهیم کلیدی مانند نظام‌های کنشی، شوشی، بوشی و رخدادی، تقابل ارزشی و عملیات انفصال/اتصال اجرا شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد «خانه سریویلی» از طریق گفتمان تقابلی و مجاب‌سازی میان سوژه و «دیگری» (شیطان) و با یک کنش انفصالی قاطع، ساختاری معادل یک درام تک‌پرده‌ای تنشی با وحدت‌های کلاسیک می‌آفریند. در مقابل، «مانلی» با تکیه بر یک گفتمان رخدادی (طوفان، پری) و قرار دادن سوژه در موقعیت شوشی/بوشی، به یک انتخاب وجودی منجر می‌شود که الگویی از درام سفر درونی یا نمایشنامۀ هستی‌گرا را ارائه می‌دهد. نتیجه‌گیری کلی آن است که شعر نیما، به‌مثابه یک «تراگفتمان سیال»، به‌لطف تقابل‌های ارزشی شدید و قابلیت به‌کارگیری الگوهای گفتمانی متنوع، ذاتاً واجد ظرفیتی ذاتی برای دگردیسی به منطق درام است. این خوانش، گامی به‌سوی فهم بینارشته‌ای شعر معاصر فارسی و گشایش افقی نو در بررسی پیوند ژرف آن با هنرهای نمایشی محسوب می‌شود.   This study analyses the intratextual mechanisms governing the transition of Nima Yooshij’s poetic discourse into the realm of drama, focusing specifically on the narrative poems The Sarivilli House and Maneli. The central problem involves elucidating how the logic of drama—comprising elements such as action, conflict, dialogue, and crisis—is generated within poems that lack explicit theatrical intent and are composed as narrative verse. The core enquiry seeks to identify the semiotic, discourse-forming elements and patterns operative within these works, and to examine how they are configured so as to effect a metadiscursive reconfiguration, namely an interdiscursive transfer from poetry to drama. The study adopts a qualitative, analytical–interpretive methodology grounded in the framework of discursive semiotics (the Paris School), and mobilises key concepts including actantial systems; actional, passional, and thymic configurations of meaning; the regimes of meaning and interaction (programming, manipulation, adjustment, and event/accident); axiological oppositions; and the operations of disjunction and conjunction. The findings demonstrate that The Sarivilli House, through a confrontational and persuasive discourse between the subject and the ‘Other’ (the Devil) and via a decisive act of disengagement, establishes a structure equivalent to a high-tension one-act drama adhering to classical unities. In contrast, Maneli, by relying on an accidental discourse and situating the subject within a passional and thymic context, culminates in an existential choice that mirrors the model of the inner-journey or existentialist play. This study concludes that Nima’s poetry, as a fluid transdiscourse, possesses an inherent capacity for transformation into the logic of drama due to its intense semantic oppositions and its versatile discursive patterns. This reading offers an interdisciplinary perspective on contemporary Persian poetry and establishes a new horizon for examining its profound nexus with the performing arts. نشانه‌معناشناسی گفتمانی, تراگفتمان, نیما یوشیج, درام, خانه سریویلی, مانلی Discursive Semiotics, Transdiscourse, Nima Yushij, Drama, The Sarivilli House, Maneli. 100 83 http://pazhouheshnameh.ir/browse.php?a_code=A-10-154-17&slc_lang=fa&sid=1 میثم زندی 1003194753284600406 1003194753284600406 Yes