Research Journal of the Iranian Academy of Arts

fa بقعه‌‌های خیر در اصفهان: پراتیک فضامند در «میراث زنده» Beqāʿ al-khair in Isfahan: Spatial Practice in “Living Heritage” تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">اصفهان هر چند میراثی غنی از بناها و فضاهایی دارد که نماد دوران اوج و عظمتش است. اما از دوره‌های بحران و زوالش نیز بناهای فاخر و باشکوهی باقی مانده که نمود کالبدی پراتیک‌های اجتماعی است و برای پاسخ‌گویی به نیازهای مادی و معنوی و رونق فعالیت‌های حیات شهری ساخته شده و احساس تعلق به جامعه شهری و محلی به وجود می‌آورد. بقعه‌های خیر اصفهان که در قالب مجموعه‌های آرامگاهی از دوره ایلخانان ساخته شدند، مهمترین این نوع بناها هستند. بناهایی که به واسطه نقش دینی و معنوی آنها نه تنها همه یا بخشی از کالبد مادی‌شان حفظ شده بلکه با حفظ بخشی از این فعالیت‌ها به عنوان میراث زنده شناخته می‌شوند. در این مقاله با راهبردی ترکیبی مبتنی بر بحثی نظری و داده‌های تاریخی نشان می‌دهیم که چگونه با تعامل ابعاد مختلف کالبدی، معنوی، فرهنگی و اجتماعی، کارکردهای اصلی بقعه‌های خیر دوام یافته و آنها را میراث زنده اصفهان ساخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تولید و بازتولید فضا در طول زمان با تداوم پراتیک‌های فضامند در این بقعه‌ها، میانجی ادامه کارکرد، استمرار اعمال آیینی، حفاظت و مدیریت مداوم و حفظ رابطه جامعه با بنا بوده است. بنابراین حفظ و تداوم حیات بقعه‌های خیر با اتخاذ راهبردهای عملی است که می‌تواند پراتیک فضامند بقعه‌ها را شناسایی کرده و نقش میانجی‌گرانه‌اش در دیالکتیک سه گانه ابعاد ذهنی، عینی و اجتماعی حیات بقعه‌ها را استمرار بخشد.</div>   While Isfahan possesses a rich architectural legacy symbolizing its zenith, magnificent and enduring structures also remain from its periods of crisis and decline. These edifices represent the physical manifestation of social practices, constructed to address material and spiritual needs, foster urban vitality, and engender a crucial sense of local and urban belonging. The Beqāʿ al-khair (monuments of benefaction), specifically the tomb complexes dating back to the Ilkhanid era, stand as the most significant examples of this phenomenon. Their religious and spiritual importance has ensured the preservation of their physical fabric and the continuity of a portion of their activities, thus establishing them as "living heritage" sites. Employing a mixed strategy based on theoretical discourse and historical data, this article demonstrates how the synergistic convergence of physical, spiritual, cultural, and social dimensions has sustained the fundamental functions of these monuments. The research findings indicate that the continuous production and reproduction of space, mediated by sustained spatial practices within the mausoleums, have facilitated the perpetuation of their primary function, ritual observances, continuous conservation and management, and the community's enduring relationship with the edifice. Therefore, maintaining the vitality of the Beqāʿ al-khair necessitates adopting practical strategies capable of identifying their spatial practices and reinforcing their mediating role within the triadic dialectic encompassing the mental, objective, and social facets of their existence.   بقعه خیر, میراث زنده, پراتیک فضامند, اصفهان, مجموعه‌های آرامگاهی, دوره ایلخانان. Beqāʿ al-khair, Living Heritage, Spatial Practice, Isfahan, Tomb Complexes, Ilkhanid Period. 79 109 http://pazhouheshnameh.ir/browse.php?a_code=A-10-154-12&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Ahari زهرا اهری zahraahari@gmail.com Yes School of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی Sana Yazdani ثنا یزدانی sana.yazdani@gmail.com No PhD Researcher in Architecture, School of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی Nazanin Shahidi نازنین شهیدی nazanin.shahidi@gmail.com No PhD Graduate in Islamic Architecture, Independent Researcher دانش آموختۀ دکتری معماری اسلامی، پژوهشگر مستقل