Research Journal of the Iranian Academy of Arts

fa روایت‌شناسی تطبیقی بازنمایی زن به مثابه کهن‌الگوی اسطوره‌ای در سینمای موج نو ایران و رمان‌های دهه‌های ۱۳۴۰-۱۳۵۰ A Comparative Narratological Study of the Representation of Women as Mythological Archetypes in Iranian New Wave Cinema and 1960s–1970s Fiction تخصصي Special پژوهشي Research این پژوهش با رویکردی تطبیقی به تحلیل روایت‌شناختی بازنمایی زن در سینمای موج نو ایران و ادبیات داستانی دههٔ ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ می‌پردازد. هدف اصلی، بررسی چگونگی تبدیل شخصیت زن به کهن‌الگوهای اسطوره‌ای و تحلیل وجوه اشتراک و افتراق این بازنمایی‌ها در دو رسانه متفاوت است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و بر پایهٔ نظریه‌های «اسطوره‌شناسی فمینیستی» (هلن سیکسو، ژولیا کریستوا) و «روایت‌شناسی تطبیقی» (ژرار ژنت) است. داده‌ها شامل فیلم‌های شاخص موج نو، مانند گاو (داریوش مهرجویی، ۱۳۴۸) و قیصر (مسعود کیمیایی، ۱۳۴۸) و رمان‌های سووشون (سیمین دانشور، ۱۳۴۸) و توپ (غلامحسین ساعدی، ۱۳۴۸) است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هر دو رسانه از کهن‌الگوهای اسطوره‌ای (از جمله «مادر-قربانی»، «زن-ناجی» و «زن-وسوسه‌گر») بهره می‌گیرند، اما در بسترهای متفاوت اجتماعی و هنری، این کهن‌الگوها را بازتفسیر می‌کنند. در حالی که سینمای موج نو، با وجود نوآوری‌های فرمی، غالباً به بازنمایی‌های سنتی و دوگانه‌های تقلیل‌یافته زن متکی است، ادبیات داستانی دههٔ ۴۰-۵۰ فرصت بیشتری برای خلق شخصیت‌های زن کنشگر و چندلایه فراهم کرده است. این نتایج نشان می‌دهد که بازنمایی زن در این دوره نه بازتولید صرف اسطوره‌های کلاسیک، بلکه واکنشی به گفتمان اجتماعی و فرهنگی زمانه بوده است Adopting a comparative approach, this research conducts a narratological analysis of the representation of women in Iranian New Wave cinema and Iranian fiction of the1960s and 1970s )1340s–1350s in the Iranian calendar(. The primary objective is to examine how female characters are transformed into mythological archetypes and to analyse the commonalities and differences of these representations across two distinct media. The research methodology is descriptive-analytical, grounded in the theories of feminis t myth criticism )Hélène Cixous, Julia Kristeva and ‘comparative narratology’ Gérard Genette. the corpus of the study encompasses seminal New Wave films, such as The Cow Dariush Mehrjui, 1969( and Qeysar )Masoud Kimiai, 1969, alongside novels including Suvashun( Savushun) Simin Daneshvar, 1969( and The Cannon)Gholamhossein Sa’edi, 1969(. The findings indicate that both media utilise mythic archetypes )including the ‘mother-victim’, ‘female-saviour’, and ‘temptress’(, yet they reinterpret these archetypes within disparate social and artistic contexts. Whereas New Wave cinema, despite its formal innovations, predominantly relies on traditional representations and reductive female stereotypes, the fiction of the 1960s and 1970s offered greater scope for the creation of active and multifaceted female characters. These results suggest that the representation of women during this period was not merely a reproduction of classical myths, but rather a response to the socio-cultural discourse of the era.   روایت‌شناسی تطبیقی, کهن‌الگوی اسطوره‌ای, اسطوره‌شناسی فمینیستی, سینمای موج نو ایران, ادبیات داستانی دههٔ ۴۰ و ۵۰, بازنمایی زن. Comparative Narratology, Mythological Archetype, Feminist Myth Criticism, Iranian New Wave Cinema, 1960s and 1970s Fiction, Representation of Women 55 68 http://pazhouheshnameh.ir/browse.php?a_code=A-10-154-23&slc_lang=fa&sid=1 Mahdi Nouri Moghaddam مهدی نوری مقدم Mahdy1349@gmail.com 1003194753284600417 1003194753284600417 Yes University Lecturer, Tehran, Iran.