Research Journal of the Iranian Academy of Arts

fa خوانش گفتمان‌های دینی، آیینی و فرهنگی با طرح‌واره تنشی A Reading of Religious, Ritual, and Cultural Discourses through the Tensive Schema تخصصي Special پژوهشي Research طرحوارهٔ تنشی یکی از طرحواره‌ها و نظریاتی است که توسط ژاک فونتانی، از نویسندگان پساگرماسی، مطرح شده است. این طرحواره امکان تجزیه و تحلیل معنا را بر اساس دو محور عمودیِ تنشی-هیجانی و افقیِ گسترهٔ مکانی-زمانی فراهم می‌آورد و آن را در برابر مربع معناشناسی گرماس قرار می‌دهد. محور عمودی به ویژگی‌های کیفی، احساسی، تنش‌های درونی و حالات روحی مربوط می‌شود و بعد بسط/گسترهٔ مکانی-زمانی به ویژگی‌های کمی، عددی و گسترهٔ زمان و مکان ارتباط دارد. در این مقاله با این طرحواره، گفتمان‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی و … خوانده می‌شوند تا در نهایت بتوان از آن برای خوانش گسترده‌تر گفتمان‌های دینی و آیینی استفاده کرد. همچنین اشاره شده که دربارهٔ پیاده‌سازی این طرحواره در گفتمان‌های دینی و مذهبی، کار زیادی انجام نشده است. The tensive schema is a theoretical model conceptualised by Jacques Fontanille, a prominent figure in post-Greimasian semiotics. This schema facilitates the analysis of meaning within its evolutionary trajectory across two axes: the vertical axis of tensive affective intensity and the horizontal axis of spatiotemporal extensity. Consequently,it is frequently contrasted with the Greimasian semiotic square, which delineates conceptual relations within a static, logical, and categorical framework. The vertical tensive-affective axis correlates with qualitative and emotional attributes, internal tensions, and affective states, whereas the dimension of spatiotemporal extensity pertains to quantitative and numerical properties, as well as spatial and temporal scope. By employing this schema, the present article attempts to analyse various social and cultural discourses. The objective is to establish the schema as a robust analytical tool through initial applications, thereby enabling its broader and more comprehensive implementation in the analysis of religious and ritual discourses. It is noteworthy that there remains a significant research gap concerning the application of this tensive framework to religious and ritualistic discourses.   طرحوارهٔ تنشی, مربع معناشناسی, بعد عاطفی _ هیجانی, بعد گسترهٔ مکانی _ زمانی, گفتمان دینی, خوانش گفتمانهای دینی, آیینی و فرهنگی با طرحوارهٔ تنشی Tensive Schema, Semiotic Square, Affective-Tensive Dimension, Spatiotemporal Extensity, Religious Discourse. 31 18 http://pazhouheshnameh.ir/browse.php?a_code=A-10-154-21&slc_lang=fa&sid=1 Morteza Babak Moein مرتضی بابک معین Babakmoein92@gmail.com 1003194753284600415 1003194753284600415 Yes Associate Professor, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran